از لبهی تفرد تا ترازوی عدالت: مأموریتِ انسان بودن در مکتب علوی
مأموریتِ انسان بودن در مکتب علوی
مرز میان معنویتِ انتزاعی و انسانیتِ عامل در جانِ کلامِ علوی به صورتهای مختلفی تجلی یافته است، اما یکی از نزدیکترین و مشهورترین تعابیر در این زمینه، در نامه ۵۳ نهجالبلاغه (فرمان به مالک اشتر) دیده میشود که حضرت بر رعایت حقوق آحاد مردم، فارغ از عقیدهشان، تأکید میورزند.
از لبهی تفرد تا ترازوی عدالت: مأموریتِ انسان بودن در مکتب علوی
تفرد در معنای عمیقِ خود، یعنی یافتنِ آن مرزِ باریکی که در آن روح، نه در سیاهیِ ماده حل میشود و نه در تورمِ معنوی تبخیر. اما این تفرد زمانی به کمال میرسد که در صحنهی زندگیِ اجتماعی، خود را در آیینهی عدالت بازبیند. امام علی (ع) در کلامی ماندگار خطاب به مالک اشتر میفرمایند:
«… فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ: إِمَّا أَخٌ لَکَ فِی الدِّینِ، وَ إِمَّا نَظِیرٌ لَکَ فِی الْخَلْقِ…» (مردم دو دستهاند: یا برادر دینی تو هستند، و یا در آفرینش با تو همانند و برابرند.)
این سخن، زیربنای همان عدالتی است که حضرت علی ع در سخنان خود به آن اشاره کرده است: هیچ عملِ معروفی یا هیچ هدفِ مقدسی، مجوزِ پایمال کردن حقِ یک انسان (به عنوان همنوع) را صادر نمیکند.
۱. تقدسِ حقالناس در مسیرِ تفرد
اگر تفرد به معنای متمایز شدن و ساختنِ ظرفِ وجودی برای تجلیِ نور الهی است، پس بزرگترین آزمونِ این ظرف، برخورد با دیگری است. کسی که به بهانه انجام یک کار نیک (معروف)، به حقِ بندهای ظلم میکند، در واقع دچار تورم ایگو شده است؛ او فکر میکند آنقدر به حقیقت نزدیک شده که میتواند قوانینِ عدالتِ زمینی را زیر پا بگذارد. در حالی که کلام علی (ع) یادآوری میکند که انسان بودن، مقدم بر هر ادعای معنوی است.
۲. تفرد یعنی مسئولیتپذیریِ اخلاقی
تفرد، لغزیدن در عدم تمایز یا غرق شدن در یگانگیِ مطلق نیست؛ بلکه پذیرفتنِ مسئولیتِ انتخابهاست. امام علی (ع) با نهی از ظلم به بهانه معروف، در واقع راهِ انحلالِ فردیت در تعصب را میبندد. انسانی که متمایز شده و به بلوغِ روانی رسیده است، میداند که تجلیِ خداوند در هستی، از مجرای رعایتِ حقِ مخلوقات میگذرد.
۳. ظرفی که عدالت میبارد
در عرفان، وقتی من کنار میرود و او تجلی میکند، این تجلی چیزی جز رحمت و عدالت نیست. اگر ظرفِ ما (تن و روان ما) ادعای تجلیِ نور دارد اما خروجیِ آن ظلم به بندهای است، پس آن نور، الهی نیست، بلکه بازتابِ سایههای سنگینِ درونی است. مأموریتِ ما در قبرِ تن، شفاف کردنِ این ظرف است تا عدالتِ علوی از آن تراوش کند.
#عدالت_علوی #تفرد #اخلاق #حق-الناس #نهج_البلاغه #روانشناسی_تحلیلی #مسیولیت_فردی #امام_علی (ع)